ሀንሪክ ሃይክል ዜግነቱ እንታይ እዩ?
ኢኮሎጂ
እኮሎጂ፣ ኣብ ልምድታት ናይ ህይወታውያን ብሕልፊ ድማ ኣብ ምስ ከባቢኦም ዘለዎም ዝምድና ዘተኮረ ናይ ስነ-ህይወት ጨንፈር እዩ። ሓደ ካብ ስነፍልጠታዊ ምርምር ዝኾነ እኮሎጂ ብቐንዱ ንዝምድና ህይወታውያን ብሓፈሻ ንዝምድና እንስሳታትን ኣትኽልትን ድማ ብፍላይ የጽንዕ። እዚ ንዝምድና ኣካላዊ ወይ ነገራዊ ትሕስቶ ምድሪ ን ንባዮሎጂካዊ ዝምድናን ህይወታውያን ዝድህስስ ምርምር እኮሎጂ ንመጀመርታ እዋን ኣብ 1866 እዩ ብጀርመናዊ ተማራማሪ ባዮሎጂ ሀንሪክ ሃይክል ተኣታትዩ። እኮሎጂ ዝብል ቃል ውን ካብ ግሪኻዊ ቋንቋ “ኦይኮስ’ ዝተወስደ ኮይኑ፣ ‘ኣብ ትሕቲ ሓደ መነባብሮ ዝተጠርነፉ ስድራን ዝምድናን’ ዝብል ትርጉም ድማ ኣለዎ። ዘመናዊ መጽናዕትን ምርምር እዚ ሳይንሳዊ ዝምድና ሂወታውያን ዘተኩር ዓውዲ እኮሎጂ ብተምሳጥን ተወስኽቲ ምርምርን ውሩይ ፈላስፋን ኣቕራቢ ናይ ብዙሓት ባዮሎጂካዊ ምርምራት ዝኾነ ቻርለስ ዳርዊን ዝተመርኮሰ ኮይኑ፣ ንዝምድና ከም ፊዚክስ፣ኬሚስትሪን ባዮሎጂን ዝኣመሰሉ ዓውዲ ሳይንስ የጠቓልል። እኮሎጂ ፣ ዝተፈላለዩ ውጽእት ኣየር ዝኾኑ ነገራዊ (physical) ተፍጥሮታት ካርቦንዳይኦክሳይድ ኦክስጅንን ምስ ህይወታውያን ንዘለዎም ዝምድና ብሰፊሕ ዝፍትሽ ክኽውን ከሎ ብተወሳኺ ብዝሒ ንዘለዎ ኣነባብራን ምድራዊ ዝምድናን ህይወታውያንን ውን የጽንዕ እዩ።
ብጀርመናዊ